Tại xã Chợ Đồn, câu chuyện trao truyền văn hóa bắt đầu từ chính sự chủ động của những con người nặng lòng với di sản quê hương như: Nghệ nhân Văn Tiến Khởi, Vũ Thị Lương – những nghệ nhân giàu nhiệt huyết với làn điệu Then – vẫn miệt mài duy trì lớp dạy hát Then, đàn Tính cho các cháu thiếu nhi trên địa bàn xã vào mỗi dịp hè.

    Những người như anh Khởi, Bà Lương tự nguyện dành trọn thời gian, công sức để truyền lại vốn quý cho thế hệ măng non. Từ sự tò mò ban đầu, nhiều em nhỏ đã gắn bó, say mê cung đàn Tính, điệu Then suốt nhiều năm liền. Sự tâm huyết, bền bỉ của người nghệ nhân bình dị này chính là mạch nguồn nuôi dưỡng tình yêu văn hóa dân tộc chảy mãi trong thế hệ kế cận.

    Bà Vũ Thị Lương, thôn 5 cho biết “Tôi muốn làm sao để tiếng Then, điệu Tính của dân tộc mình không bị mai một theo thời gian. Mở lớp truyền dạy cho các cháu thiếu nhi, tôi không mong gì hơn là gieo được vào lòng thế hệ trẻ tình yêu với cội nguồn văn hóa quê hương. Nhìn các cháu từ chỗ bỡ ngỡ, tò mò rồi mê mẩn tiếng đàn, thuộc từng câu Then, tôi cảm thấy mọi mệt mỏi đều biến mất, chỉ cần các cháu còn muốn học, tôi vẫn sẽ dồn hết tâm sức để truyền dạy, mong sao sau này các cháu sẽ tiếp tục là những người giữ lửa và lan tỏa di sản của cha ông.”

Bà Vũ Thị Lương truyền dạy hát then -đàn tính cho các em thiếu nhi của xã vào mỗi dịp hè.

     Song song với ngọn lửa từ người dân, cấp ủy, chính quyền địa phương đang từng bước tạo dựng không gian bảo tồn bài bản ngay tại các thôn, xóm. Năm 2026, Phòng Văn hoá – Xã hội đã triển khai lớp truyền dạy văn hóa phi vật thể chữ Nôm Dao và hát Páo dung tại thôn Thống Nhất. Hoạt động này nằm trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia về phát triển văn hóa giai đoạn 2025 - 2035 (giai đoạn I từ năm 2025 đến năm 2030).

Phòng Văn hoá – Xã hội đã triển khai lớp truyền dạy văn hóa phi vật thể chữ Nôm Dao và hát Páo dung tại thôn Thống Nhất.

  Lớp học thu hút đoàn viên, thanh thiếu niên, học sinh và nhân dân tham gia tìm hiểu cội nguồn văn hóa của dân tộc mình. Tại đây, bà con không chỉ được học hát Páo dung – làn điệu dân ca mượt mà, sâu lắng của người Dao – mà còn được hướng dẫn cách đọc, viết và thực hành chữ Nôm Dao cổ. Việc mở lớp ngay tại cơ sở đã giúp thế hệ trẻ tiếp cận di sản của cha ông một cách có hệ thống, khắc phục nguy cơ đứt gãy mạch nguồn văn hóa truyền thống.

    Bên cạnh đó, việc xây dựng lực lượng thực hành di sản cũng được cụ thể hóa qua Dự án 6 về “Bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp của các dân tộc thiểu số gắn với phát triển du lịch”. UBND xã Chợ Đồn đã phối hợp với Trung tâm Văn hóa tỉnh Thái Nguyên tổ chức lớp truyền dạy hát Sli cho đồng bào dân tộc Nùng tại thôn 4 với mục tiêu lấy thế hệ trẻ làm nòng cốt. Dưới sự chỉ bảo tận tình của các nghệ nhân, người cao tuổi am hiểu dân ca, học viên được uốn nắn từng cách phát âm, lấy hơi, nhả chữ, ứng đối linh hoạt, tạo nên khí thế học tập sôi nổi, đặc biệt thu hút sự tham gia tích cực của đông đảo phụ nữ địa phương.

Các tiết mục hát Sli của CLB Văn hóa dân gian Sli Nùng Chợ Đồn tại Đêm giao lưu văn nghệ chào mừng 81 năm Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9.

       Không dừng lại ở các lớp truyền dạy, xã Chợ Đồn đặc biệt chú trọng xây dựng và kết nối các hạt nhân văn hóa cơ sở với không gian biểu diễn thực tế. Hiện nay, trên địa bàn xã đã quy tụ được nhiều lực lượng nòng cốt nắm giữ và thực hành các di sản như: Then – đàn Tính của người Tày; Páo dung của người Dao; hát Sli của người Nùng,…

    Nguồn lực văn hóa dồi dào ấy được xã duy trì kết nối thường xuyên thông qua các hội thi, hội diễn, chương trình giao lưu văn nghệ và đặc biệt là không gian sinh hoạt văn hóa tại các Hội Xuân hằng năm, Chợ đêm ATK Chợ Đồn. Được trực tiếp cất lên câu hát, tiếng đàn trước đông đảo bà con và du khách, những làn điệu dân ca, dân vũ không còn nằm im trong ký ức hay trang sách, mà đang hiện diện sống động, tự nhiên trong đời sống sinh hoạt thường nhật.

    Sự cộng hưởng giữa tinh thần tự nguyện của nghệ nhân, sự vào cuộc của chính quyền địa phương và việc tạo lập không gian biểu diễn phong phú đang mở ra hướng đi bền vững cho công tác bảo tồn văn hóa ở Chợ Đồn. Đó chính là nền tảng vững chắc để đồng bào các dân tộc vùng AKT tiếp tục gìn giữ cội nguồn, biến di sản văn hóa thành sức mạnh nội sinh xây dựng quê hương ngày càng giàu bản sắc và văn minh.